Podcast
Người Việt tại Cộng hòa Séc: di cư, gia đình và hai nền văn hóa
Lịch sử và hiện tại của cộng đồng người Việt, cách nuôi dạy con, ngôn ngữ và những “bà người Séc”
1 h 30 min
Nghe trên các nền tảng
TAMly podcast s odborníky
Tóm tắt nhanh
- Tập này quay lại thời kỳ đầu người Việt di cư sang Tiệp Khắc và cho thấy các hoàn cảnh chính trị, kinh tế và gia đình đã ảnh hưởng thế nào đến cuộc sống của thế hệ thứ nhất cũng như con cái họ.
- Cộng đồng người Việt không phải là một nhóm đồng nhất. Trải nghiệm của từng gia đình có thể rất khác nhau, vì vậy không nên đánh giá “gia đình Việt” theo một khuôn mẫu duy nhất.
- Cuộc trò chuyện bàn về văn hóa Séc và văn hóa Việt, chủ nghĩa truyền thống và hội nhập kinh tế. Tập này cũng nói về những thách thức mà người Việt tại Séc gặp phải và hội nhập trên thực tế trông như thế nào.
- Hai ngôn ngữ: tập này nói về sự phát triển song ngữ của trẻ em, rào cản ngôn ngữ và giáo dục, cùng câu hỏi mục tiêu là hội nhập ngôn ngữ hay đồng hóa hoàn toàn. Một phần tài liệu tham khảo cũng liên quan đến ngôn ngữ và song ngữ.
- Những “bà người Séc” đã đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống của nhiều trẻ em Việt. Các bà giúp các em học tiếng Séc, làm quen với môi trường Séc và mang lại sự gần gũi, an toàn và chăm sóc trong thời gian cha mẹ dành phần lớn thời gian cho công việc.
- Gia đình và các cơ quan: tập này nhìn cộng đồng người Việt từ góc độ của hệ thống Séc, đặc biệt là trường học, và đặt câu hỏi vì sao hiểu lầm nảy sinh giữa cha mẹ, con cái và các cơ quan. Với cả cha mẹ và con cái, việc biết rằng những hiểu lầm này có thể được giải quyết có thể rất hữu ích.
- Phần cuối đặt câu hỏi một gia đình tốt trông như thế nào. Khi có hiểu lầm với nhà trường hoặc cơ quan nhà nước, bạn có thể đề nghị có phiên dịch viên hoặc nhân viên liên văn hóa; nếu căng thẳng trong gia đình đè nặng lên bạn lâu dài, bản đồ Opatruj se có thể giúp bạn tìm nơi hỗ trợ.
Cuộc sống của cộng đồng người Việt tại Séc thay đổi thế nào qua các thế hệ? Vì sao đôi khi nảy sinh hiểu lầm giữa cha mẹ, con cái, nhà trường và các cơ quan Séc? Và điều gì có thể giúp chúng ta hiểu rõ hơn cuộc sống giữa hai nền văn hóa?
Trong tập đầu tiên của loạt “TAMly podcast với chuyên gia”, Dan Le trò chuyện với nhà xã hội học, nhà Việt Nam học và hòa giải viên liên văn hóa Mgr. Jiří Kocourek.
Nội dung chính
Các cộng đồng người Việt hình thành như thế nào
Cuộc trò chuyện quay lại thời kỳ đầu người Việt di cư sang Tiệp Khắc và cách các hoàn cảnh chính trị, kinh tế và gia đình đã ảnh hưởng đến cuộc sống của thế hệ thứ nhất cũng như con cái họ.
Tập này cũng giải thích vì sao không thể nhìn cộng đồng người Việt như một nhóm đồng nhất, và những xu hướng, đặc điểm nào đang xuất hiện trong các cộng đồng.
Văn hóa, truyền thống và hội nhập
Phần tiếp theo bàn về văn hóa Séc và văn hóa Việt, chủ nghĩa truyền thống và hội nhập kinh tế. Tập này cũng nói về những thách thức mà người Việt tại Séc gặp phải và hội nhập trên thực tế trông như thế nào.
Hai ngôn ngữ và giáo dục
Cuộc trò chuyện dừng lại ở sự phát triển song ngữ của trẻ em, rào cản ngôn ngữ và giáo dục. Tập này cũng đặt câu hỏi: mục tiêu là hội nhập ngôn ngữ hay đồng hóa hoàn toàn?
Một phần tài liệu được liệt kê bên dưới cũng liên quan đến chủ đề ngôn ngữ và song ngữ.
Cách nuôi dạy con và những “bà người Séc”
Tập này bàn về cách nuôi dạy con trong các gia đình Việt và hiện tượng những “bà người Séc” – những người đã đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống của nhiều trẻ em Việt. Các bà không chỉ giúp các em học tiếng Séc và làm quen với môi trường Séc, mà còn mang lại sự gần gũi, an toàn và chăm sóc trong thời gian cha mẹ dành phần lớn thời gian cho công việc.
Gia đình và các cơ quan Séc
Phần cuối nhìn cộng đồng người Việt từ góc độ của hệ thống Séc và đặt câu hỏi: một gia đình tốt trông như thế nào? Từ năm 2017, khách mời chủ yếu làm việc về giao tiếp giữa các gia đình Việt với các cơ quan Séc, đặc biệt là trường học.
Với cả cha mẹ và con cái, việc hiểu vì sao hiểu lầm nảy sinh – và rằng chúng có thể được giải quyết – có thể rất hữu ích.
Bạn có biết? Sự thật về tập này
Nhấn vào câu hỏi để nghe đúng đoạn đó của cuộc trò chuyện.
Các công trình trước đây từng tranh luận về cách phân loại đúng của các ngôn ngữ Việt (Kirby, 2011; Phan, 2012). Một trong những cách phân loại mới nhất do Sidwell và Alves (2021) đề xuất: tiếng Mường và tiếng Nguồn cùng với tiếng Việt thuộc cùng một nhóm ngôn ngữ Việt – cụ thể là nhóm Việt Đông – trong nhánh Việt-Mường.
Kirby (2011); Phan (2012); Sidwell & Alves (2021)
Bialystok (2008) cho biết trẻ song ngữ có vốn từ trong từng ngôn ngữ ít hơn so với trẻ đơn ngữ trong ngôn ngữ của mình. Trẻ song ngữ cũng nhớ ra từ chậm hơn (truy cập từ vựng), và trong các bài kiểm tra trí nhớ chủ yếu dựa vào việc nhớ lại từ một cách tự do (chẳng hạn nhớ một danh sách từ), người song ngữ đạt kết quả thấp hơn người đơn ngữ.
Bialystok (2008)
Theo Souralová (2021), các ông bố bà mẹ người Việt nhìn nhận vai trò của mình chủ yếu qua việc lo kinh tế cho gia đình và đầu tư vào việc học của con, điều mà họ coi là biểu hiện cao nhất của tình thương và sự hy sinh của cha mẹ. Với những bậc cha mẹ này, kiếm tiền quan trọng hơn việc hiện diện về mặt xã hội và cảm xúc trong cuộc sống hằng ngày của con.
Souralová (2021)
Các bảo mẫu người Séc – trong cộng đồng thường được gọi là bà hay cô – có vai trò then chốt, định hình và xã hội hóa trong cuộc sống của trẻ em người Việt lớn lên ở Séc. Cha mẹ thế hệ thứ nhất thường làm việc nhiều giờ ở cửa hàng và chợ để lo cho tương lai tài chính của gia đình, vì vậy họ giao việc chăm sóc con hằng ngày cho các bảo mẫu người Séc.
Theo Souralová (2020), các bảo mẫu người Séc đảm nhận bốn vai trò chính:
- Xã hội hóa ngôn ngữ và phát triển lời nói
- Truyền đạt “chương trình học không chính thức” và văn hóa Séc
- Dạy học tại nhà và giúp đỡ bài vở
- Làm cầu nối và liên lạc với nhà trường
Souralová (2020)
Gợi ý cho bạn
Bạn có thể trả lời các câu hỏi một cách ẩn danh. Câu trả lời sẽ được đăng sau khi đội ngũ TAMly kiểm tra.
Ngôn ngữ cũng là cầu nối với gia đình. Nếu có thể, hãy dành chỗ cho cả hai ngôn ngữ trong nhà – chẳng hạn cùng đọc sách hoặc kể chuyện.
Khi có hiểu lầm với nhà trường hoặc cơ quan nhà nước, bạn có thể đề nghị có phiên dịch viên hoặc nhân viên liên văn hóa. Đó không phải là thất bại, mà là giao tiếp công bằng.
Hãy hỏi cha mẹ và ông bà về câu chuyện của họ – không ép buộc và theo nhịp của họ. Hiểu được hoàn cảnh họ đã đến đây có thể giúp các cuộc trò chuyện giữa các thế hệ dễ dàng hơn.
Đừng đánh giá “gia đình Việt” theo một khuôn mẫu duy nhất. Mỗi gia đình có câu chuyện, điều kiện và giá trị riêng.
Nếu căng thẳng trong gia đình đè nặng lên bạn trong thời gian dài, bạn có thể tìm đến trung tâm tư vấn gia đình hoặc chuyên gia khác. Bản đồ Opatruj se có thể giúp bạn định hướng.
Nguyên tắc chia sẻ
- Ẩn danh – không tên, không thông tin cá nhân.
- Tôn trọng – không xúc phạm, thù ghét hay công kích người khác.
- Nói về chính mình – trải nghiệm và ý kiến của riêng bạn.
- Bảo vệ quyền riêng tư – không chia sẻ thông tin nhạy cảm về người khác.
Nguồn và tài liệu tham khảo
- Souralová, A. (2020). Vietnamese Parents and Czech Nannies: Second-Generation Immigrant Children and their Educators. Journal of Education Culture and Society, 5(1), 320–333. doi.org ↗
- Berry, J. W. (1997). Immigration, acculturation, and adaptation. Applied Psychology, 46(1), 5–34. doi.org ↗
- Souralová, A. (2015). New perspectives on mutual dependency in care-giving. Ashgate. doi.org ↗
- Souralová, A. (2015). ‘That’s the lady I call grandma!’ Czech Sociological Review, 51(5), 815–844. doi.org ↗
- Pham, T. H., & Kraus, F. (2024). ‘Banana’, Vietnamese or Czech? The identity struggles of second-generation Vietnamese in the Czech Republic. Diaspora Studies, 17(1), 85–104. doi.org ↗
- Formánková, L., & Lopatková, M. (2022). “Confessions of the Vietnamese” Facebook page: The intergenerational conflict of young Vietnamese migrants in the online space in the Czech Republic. Český lid, 109(1), 83–104. doi.org ↗
- Bialystok, E. (2008). Bilingualism: The good, the bad, and the indifferent. Bilingualism: Language and Cognition, 12(1), 3–11. doi.org ↗
- Kirby, J. P. (2011). Vietnamese (Hanoi Vietnamese). Journal of the International Phonetic Association, 41(3), 381–392. doi.org ↗
- Phan, J. (2012). Mường is not a subgroup: Phonological evidence for a paraphyletic taxon in the Viet-Muong sub-family. Mon-Khmer Studies, 40, 1–18.
- Sidwell, P., & Alves, M. (2021). The Vietic languages: a phylogenetic analysis. Journal of Language Relationship, 19(3–4), 166–194. doi.org ↗
- Souralová, A. (2014). Vietnamese Parents and Czech Nannies: Second-Generation Immigrant Children and their Educators. Journal of Education Culture and Society, 5(1), 320–333. doi.org ↗
- Souralová, A. (2021). “My parents did everything for us but nothing with us”: Parenting and mothering in Vietnamese immigrant families in the Czech Republic. Asian and Pacific Migration Journal, 30(1), 39–59. doi.org ↗
- Opatruj se – mapa péče o duševní zdraví. opatruj.se www.opatruj.se ↗
Bạn thấy nội dung này thế nào?
★ 4,0 /5 · 1 lượt đánh giá
Nội dung tiếp theo
Bà người Séc và cháu người Việt
Linh Chi
“Món ăn yêu thích của tôi là món guláš của bà… của bà người Séc của tôi.” Bài viết về tuổi thơ của thế hệ thứ hai người Việt tại Séc, nơi bên cạnh gia đình ruột thịt người Việt còn có một gia đình của trái tim – gia đình người Séc.
Hôn nhân hỗn hợp trong cộng đồng người Việt
Dan Le, Veronika Ngo, Dana Haranzová
Veronika Ngo và Dana Haranzová chia sẻ câu chuyện cá nhân về việc lớn lên giữa hai nền văn hóa, hành trình tìm kiếm bản sắc và cảm giác được chấp nhận.
Sức khỏe tinh thần: thành công, gia đình và sự cân bằng tâm lý
Dan Le, Dominika Čechová, M. A.
Cuộc trò chuyện với nhà trị liệu tâm lý Dominika Čechová về những gì định hình chúng ta: tuổi thơ, cảm xúc, các mối quan hệ, áp lực thành tích và trị liệu tâm lý.
