Elea: Chẩn đoán là một sự nhẹ nhõm lớn với tôi

Hồi nhỏ, tôi cực kỳ tò mò, hay quên và hiếu động. Tôi cảm nhận cảm xúc rất mãnh liệt. Khi ai đó tốt với tôi, tôi nhớ điều đó rất lâu. Khi ai đó chế giễu tôi, điều đó ở lại với tôi nhiều năm sau.

Tôi dễ hào hứng, nhưng cũng nhanh mất hứng. Khi mọi việc không diễn ra nhanh chóng, tôi bắt đầu thấy bực bội. Gia đình nghĩ rằng tôi chỉ quá nhạy cảm và thiếu kiên nhẫn.

Ở trường, tôi phải bỏ ra rất nhiều năng lượng chỉ để không làm ồn và không quên thứ gì. Lên cấp ba, yêu cầu càng cao hơn; bề ngoài tôi trông như một học sinh bình thường, nhưng bên trong tôi luôn có cảm giác mình đang cố đuổi theo một chuyến tàu đã chạy mất. Tôi đến trường từ bảy giờ sáng, nhờ bác lao công mở cửa, để làm bù những việc còn tồn đọng.

Tôi từng nghĩ trì hoãn nghĩa là mình không quan tâm. Nhưng tôi quan tâm rất nhiều. Có khi tôi quan tâm đến một việc nhiều đến mức không thể bắt đầu. Tôi không trốn tránh công việc. Tôi trốn tránh cảm giác bị quá tải.

Dù vậy, tôi đã học được cách tỏ ra giỏi giang. Người ta chỉ nhìn thấy kết quả, chứ không thấy sự hỗn loạn phía sau.

Vòng lặp này tiếp diễn cả khi tôi trưởng thành và làm giáo viên tiếng Anh.

Tôi giỏi đoán trước nhu cầu của người khác, nhưng bên trong tôi luôn kiệt sức. Tôi đã ngờ rằng mình có thể có ADHD, nhưng không muốn thừa nhận.

Bước ngoặt đến khi tôi đọc bài viết của một người phụ nữ có ADHD và nhận ra mình hoàn toàn trong đó. Khi gặp bác sĩ tâm thần, tôi vẫn còn nghi ngờ và nghĩ rằng mình đang phóng đại, nhưng cuối cùng tôi “vượt qua” bài kiểm tra với điểm tuyệt đối.

Chẩn đoán là một sự nhẹ nhõm lớn với tôi. Tôi thôi hỏi vì sao mình lại như vậy, và bắt đầu tìm hiểu bộ não của mình cần gì, và làm sao để dịu dàng hơn với chính mình.

Hiện nay tôi làm trợ lý điều hành và nhận ra rằng ADHD giúp tôi trong nhiều việc – tôi bình tĩnh trong tình huống khủng hoảng, giải quyết vấn đề nhanh, để ý chi tiết và đọc được tình huống cũng như tâm trạng của người khác. Dù vẫn phải vật lộn với “mù thời gian”, với nếp sinh hoạt và với việc bắt đầu cả những nhiệm vụ đơn giản, tôi đã học được cách sống chung với điều đó.

Với những ai nhận ra mình trong câu chuyện này, tôi muốn nói: đừng ngại tìm câu trả lời. Bởi sự nhẹ nhõm lớn nhất không phải là bản thân chẩn đoán, mà là cuối cùng bạn hiểu được chính mình.

ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder – rối loạn tăng động giảm chú ý) là một khác biệt phát triển thần kinh, xuất phát từ sự phát triển và hoạt động khác biệt của một số vùng não – đặc biệt là các mạng lưới chịu trách nhiệm về sự chú ý, động lực, khả năng lập kế hoạch và tự kiểm soát. Bảng phân loại bệnh quốc tế ICD-11 xếp ADHD vào nhóm rối loạn phát triển thần kinh.

Theo ICD-11, các biểu hiện điển hình là:

• giảm chú ý
• tăng động
• bốc đồng

Đây là một rối loạn rất đa dạng và có thể biểu hiện khác nhau ở mỗi người. Tuy vậy, các triệu chứng phải kéo dài ít nhất 6 tháng và có thể quan sát thấy từ thời thơ ấu.

Khoảng 5–8 % trẻ em có ADHD; ở người trưởng thành, tỷ lệ ước tính là 2,5–4 %. Ở tuổi thơ, chẩn đoán được đưa ra cho bé trai thường xuyên hơn hẳn (khoảng 3 : 1), một phần vì ở bé gái triệu chứng thường nhẹ hơn, kín đáo hơn hoặc chủ yếu là giảm chú ý mà không có sự bồn chồn về thể chất. Ở tuổi trưởng thành, tỷ lệ này cân bằng hơn nhiều (khoảng 1,5 : 1).

ADHD không thể “chữa khỏi”. Đây là một trạng thái mà ta có thể học cách sống chung hiệu quả – nhờ trị liệu tâm lý, điều trị bằng thuốc và điều chỉnh môi trường. Nếu bạn nhận ra mình trong mô tả này, hãy tìm đến bác sĩ đa khoa, bác sĩ tâm thần hoặc nhà tâm lý lâm sàng. Các bài kiểm tra trực tuyến không thay thế được chẩn đoán.

Muôn Màu – nghĩa là “nghìn sắc màu” – mở ra chủ đề sức khỏe tinh thần và đa dạng thần kinh trong cộng đồng người Việt tại Séc. Thông qua những câu chuyện cá nhân, nghệ thuật và các buổi gặp gỡ cộng đồng, chúng tôi góp phần phá bỏ kỳ thị xung quanh các vấn đề sức khỏe tinh thần và tạo ra không gian để sẻ chia.

Tiếp nối các hoạt động trước đây của TAMly, chúng tôi muốn tạo một không gian an toàn để sáng tạo và thể hiện bản thân – nơi ta có thể dùng nghệ thuật để nói về những gì mình đang trải qua, những gì đã hình thành nên mình và những gì thường bị giấu kín. Bởi đôi khi lời nói là không đủ, và màu sắc, hình ảnh hay chính quá trình sáng tạo có thể nói lên điều khó diễn đạt thành lời.

Trong dự án, chúng tôi:

• sáng tạo cùng người tham gia và các đại sứ
• ghi lại những câu chuyện và trải nghiệm cá nhân
• mở ra các chủ đề về đa dạng thần kinh và sức khỏe tinh thần
• kết nối nghệ thuật, đối thoại và cộng đồng
• chuẩn bị triển lãm, workshop và các sản phẩm giáo dục khác

Dự án đã được giới thiệu ngày 6/10/2026 tại Skautský institut ở Praha. Nhóm thực hiện gồm Kiki, Veronika, Anna, Eli, Linda và Nhi. Muôn Màu là dự án đoàn kết được chương trình European Solidarity Corps hỗ trợ và Liên minh châu Âu đồng tài trợ.